Jak zacząć inwestować? Inwestowanie krok po kroku dla początkujących

Krok 1: Uporządkuj finanse i wyznacz środki do inwestowania

Zanim zaczniesz inwestować, oddziel pieniądze przeznaczone na inwestycje od środków potrzebnych do bieżącego życia i nieprzewidzianych wydatków. Każda inwestycja wiąże się z ryzykiem straty, a wartość części instrumentów finansowych może spaść właśnie wtedy, gdy będziesz potrzebować pieniędzy. Brak płynnej rezerwy może więc zmusić Cię do sprzedaży w niekorzystnym momencie.

Nie istnieje jedna prawidłowa kwota poduszki finansowej dla każdego. Jej wielkość zależy między innymi od poziomu wydatków, stabilności dochodów, zobowiązań i tego, jak dużej rezerwy potrzebujesz, aby nie finansować nieprzewidzianych wydatków pieniędzmi przeznaczonymi na inwestycje.

Przed rozpoczęciem inwestowania zrób krótki przegląd sytuacji finansowej i sprawdź cztery rzeczy:

• czy masz środki na bieżące i przewidywalne wydatki;
• czy posiadasz rezerwę na nieoczekiwane sytuacje;
• czy kosztowne zobowiązania nie powodują napięć w budżecie;
• jaka część nadwyżki finansowej naprawdę pozostaje do dyspozycji.

Nie trzeba stosować zasady, że każdy dług musi zostać spłacony, zanim zaczniesz inwestować pieniądze. Znaczenie mają koszt i warunki konkretnego zobowiązania, wpływ rat na płynność oraz cała sytuacja finansowa. Ocena sytuacji finansowej powinna pokazać, czy po uwzględnieniu zobowiązań nadal zostają środki, które możesz przeznaczyć na inwestowanie. Przyszła stopa zwrotu z inwestycji jest niepewna, dlatego nie powinna być traktowana jako pewny sposób finansowania kosztów długu.

Kwota potrzebna do rozpoczęcia inwestowania nie musi być duża, ale powinna być rzeczywistą nadwyżką. Jeśli główną przeszkodą jest niewielki kapitał, to osobny temat: jak inwestować małe kwoty. W tym poradniku ważniejsze od konkretnej liczby jest to, ile pieniędzy chcesz zainwestować bez naruszania budżetu i rezerwy.

Krok 2: Określ cele inwestycyjne i horyzont czasowy

Cele inwestycyjne odpowiadają na pytanie: po co inwestuję? Horyzont odpowiada na drugie: kiedy te pieniądze mogą być potrzebne? Bez tych informacji trudno sensownie ocenić ryzyko, płynność czy klasę aktywów.

Cel powinien być na tyle konkretny, żeby wpływał na Twoje decyzje inwestycyjne. Bez tego kolejne decyzje inwestycyjne łatwo oprzeć na bieżących emocjach albo popularności produktu. „Chcę mieć więcej pieniędzy” niewiele zmienia. Inaczej wygląda inwestowanie środków, które mogą być potrzebne za kilka lat na konkretny wydatek, a inaczej inwestowanie długoterminowe związane z odległym celem.

Ustalanie celów inwestycyjnych pomaga w monitorowaniu postępów. Cel daje punkt odniesienia: możesz sprawdzić, czy planowany horyzont, poziom ryzyka i sposób inwestowania nadal odpowiadają temu, co chcesz osiągnąć.

Zadaj sobie trzy pytania:

1. Na jaki cel przeznaczam te pieniądze?
2. Kiedy najwcześniej mogą być mi potrzebne?
3. Co się stanie, jeśli w tym terminie wartość inwestycji będzie niższa od wpłaconej kwoty?

Trzecie pytanie jest szczególnie ważne. Ocena horyzontu czasowego nie sprowadza się do wpisania daty. Horyzont wpływa także na znaczenie płynności oraz na to, ile czasu masz na reakcję na niekorzystne zmiany rynkowe.

Sam długi horyzont czasowy nie oznacza automatycznie, że powinieneś wybierać rozwiązania z wyższym ryzykiem. Horyzont jest jednym z kryteriów. Kolejnym jest to, jaką stratę jesteś gotowy zaakceptować i jaką stratę rzeczywiście możesz ponieść.

Krok 3: Określ poziom ryzyka, który możesz zaakceptować

Jeśli chcesz zacząć inwestować świadomie, musisz zaakceptować niepewność wyniku. Inwestowanie wiąże się z ryzykiem straty. Wartość inwestycji może spadać, oczekiwany zysk może się nie pojawić, a w określonych przypadkach możliwa jest utrata znacznej części albo całości zainwestowanego kapitału. KNF przypomina w materiale „Inwestuj świadomie!”, że nie ma inwestycji całkowicie pozbawionych ryzyka.

Nie wierz obietnicom wysokich i pewnych zysków. Im atrakcyjniej brzmi obietnica wysokiej stopy zwrotu bez ryzyka, tym bardziej potrzebna jest weryfikacja produktu, podmiotu i dokumentów. KNF ostrzega przed obietnicami wysokich zysków oraz przed podejmowaniem decyzji bez zrozumienia ryzyka.

Na tym etapie nie pytaj jeszcze: „który produkt da mi najwyższą stopę zwrotu?”. Najpierw sprawdź:

• jak zareagujesz na spadek wartości inwestycji;
• czy w przypadku straty możesz pozostawić środki zainwestowane;
• czy możesz potrzebować pieniędzy wcześniej;
• jak ewentualne straty wpłyną na inne cele finansowe;
• czy rozumiesz, skąd bierze się ryzyko produktu, który rozważasz.

Dywersyfikacja portfela zmniejsza ryzyko inwestycyjne. KNF wskazuje, że rozłożenie wolnych środków pomiędzy różniące się od siebie inwestycje ogranicza zależność od jednego produktu i zmniejsza ryzyko straty.

Nie oznacza to jednak, że dywersyfikacja usuwa możliwość straty. Ryzyko straty pozostaje także w zdywersyfikowanym portfelu. Brak dywersyfikacji zwiększa ryzyko inwestycyjne. Pełne omówienie tego, jak ograniczać ryzyko inwestycyjne i jak budować dywersyfikację, jest osobnym tematem.

Tolerancja ryzyka a zdolność do poniesienia straty: dwa różne testy

Ocena ryzyka staje się dokładniejsza, gdy rozdzielisz dwie kwestie: tolerancję ryzyka i zdolność do poniesienia straty.

To rozróżnienie występuje również w art. 25 MiFID II. Przy świadczeniu doradztwa inwestycyjnego lub zarządzania portfelem sytuacja finansowa klienta, w tym jego zdolność do ponoszenia strat, jest analizowana oddzielnie od celów inwestycyjnych, w tym tolerancji ryzyka.

Możesz więc dobrze znosić znaczne wahania, ale finansowo nie mieć przestrzeni na dużą stratę. Możliwa jest też sytuacja odwrotna: strata nie zagrozi bieżącym finansom, ale silne zmiany rynkowe powodują decyzje podejmowane pod wpływem emocji. Dopiero oba pytania razem dają użyteczny obraz.

Na tym etapie możesz zrobić praktyczną kontrolę przygotowania. Sprawdź checklistę przed pierwszą inwestycją i zobacz, czy fundament finansowy, cele inwestycyjne, horyzont oraz ryzyko są już wystarczająco uporządkowane.

Krok 4: Wybierz klasę aktywów pasującą do celu, horyzontu i ryzyka

Dopiero teraz dochodzisz do pytania, które wielu początkujących zadaje jako pierwsze: w co inwestować? Jeśli chcesz zacząć inwestować, nie musisz od razu znać wszystkich instrumentów finansowych dostępnych na rynkach finansowych. Musisz natomiast wiedzieć, jakie cechy ma mieć rozwiązanie pasujące do wcześniejszych ustaleń.

Znaczenie mają między innymi poziom i rodzaj ryzyka, płynność, możliwy zakres wahań, horyzont oraz sposób, w jaki inwestycja ma realizować Twoje cele inwestycyjne.

Tabela nie jest rankingiem ani rekomendacją konkretnej klasy aktywów. Na przykład ETF może dawać ekspozycję na bardzo różne rynki i profile ryzyka, dlatego sama etykieta „ETF” nie odpowiada na pytanie, czy dane rozwiązanie pasuje do Twojego celu.

Dywersyfikacja zmniejsza ryzyko portfela inwestycyjnego. Nie oznacza to jednak, że każdy fundusz, ETF albo zestaw kilku produktów automatycznie tworzy właściwie zdywersyfikowany portfel. Znaczenie ma to, na jakie rzeczywiste aktywa i źródła ryzyka jesteś wystawiony.

Szczegółowy wybór aktywów to osobna decyzja. Osobnego rozwinięcia wymaga też pytanie, jak wybrać, w co inwestować.

Mapa zależności: dlaczego pytanie „co kupić?” pojawia się dopiero teraz

Kolejność wcześniejszych kroków nie jest przypadkowa. Każda następna decyzja korzysta z informacji ustalonych wcześniej.

Jeśli zaczynasz od „co kupić?”, później próbujesz dopasować cel, ryzyko i horyzont do już wybranego produktu. Lepsza kolejność jest odwrotna: najpierw ustalasz kryteria, później szukasz rozwiązania, które je spełnia.

To nie gwarantuje określonego wyniku inwestycyjnego. Pomaga za to oddzielić świadomy proces od decyzji podjętej głównie pod wpływem reklamy, mody, mediów społecznościowych albo ostatnich wyników rynkowych.

Krok 5: Wybierz sposób dostępu do rynku i sprawdź dostawcę

Kiedy wiesz już, jakiej ekspozycji szukasz, możesz zdecydować, w jaki sposób uzyskać do niej dostęp. W zależności od rozwiązania może to oznaczać rachunek maklerski, rachunek inwestycyjny, instytucję oferującą fundusze inwestycyjne albo inny właściwy kanał.

Jeżeli chcesz zacząć inwestować na giełdzie, rachunek maklerski jest częścią infrastruktury, ale ten artykuł nie jest poradnikiem o tym, jak inwestować na giełdzie ani jak działa giełda papierów wartościowych. Sam wybór rachunku maklerskiego nie odpowiada jeszcze na pytanie, co i dlaczego chcesz kupić. Tutaj chodzi o kryteria wyboru miejsca wykonania transakcji, a nie ranking konkretnych platform.

Nie wybieraj miejsca inwestowania wyłącznie na podstawie wyglądu aplikacji, promocji lub hasła o prostocie. Najpierw sprawdź, czy rozwiązanie daje dostęp do potrzebnego produktu i czy rozumiesz warunki usługi.

Przy pierwszej ocenie zwróć uwagę na:

• kto świadczy usługę i na jakiej podstawie;
• do jakich instrumentów finansowych lub produktów otrzymujesz dostęp;
• jakie informacje dostajesz przed zakupem;
• gdzie znajdują się dokumenty produktu i opis ryzyka;
• jakie są koszty rachunku maklerskiego, rachunku inwestycyjnego lub innej usługi;
• jak wygląda wpłata i wypłata środków;
• jak w danym modelu traktowane są aktywa i środki klienta;
• czy rozumiesz sposób składania i realizacji dyspozycji.

Wybierz regulowanego brokera do inwestycji. To zdanie ma zastosowanie wtedy, gdy wybrany sposób dostępu do rynku rzeczywiście wymaga brokera lub firmy inwestycyjnej. KNF wskazuje, że do sprzedaży instrumentów finansowych są uprawnieni licencjonowani pośrednicy i zachęca do sprawdzania podmiotów w swojej wyszukiwarce podmiotów nadzorowanych.

To nadal etap wyboru infrastruktury, nie rankingu. Osobnego rozwinięcia wymaga pytanie, jak wybrać platformę do inwestowania.

Krok 6: Policz koszty przed zakupem

Jeśli chcesz zacząć inwestować rozsądnie, nie oceniaj kosztów wyłącznie przez jedną prowizję widoczną przy przycisku „Kup”. W zależności od produktu i sposobu dostępu mogą występować opłaty związane z usługą, instrumentem, transakcją, wymianą waluty, prowadzeniem rachunku, zarządzaniem albo wcześniejszym wyjściem.

Nie każdy koszt pojawia się w każdej inwestycji. Dlatego zamiast zapamiętywać jedną listę, sprawdź dokumenty konkretnego produktu i usługi.

Art. 24 MiFID II wymaga, aby w odpowiednich usługach inwestycyjnych informacje obejmowały łącznie koszty usługi i instrumentu oraz pozwalały zrozumieć ich skumulowany wpływ na wynik inwestycji.

Sam koszt w złotych to jeszcze niepełna informacja. Znaczenie ma również jego relacja do wartości inwestycji.

Ile koszt transakcji waży przy danej kwocie? Prosty test procentowy

Jeżeli część kosztów można przypisać bezpośrednio do konkretnego zakupu, przelicz ją na procent wartości transakcji.

To obliczenie nie jest pełną oceną kosztów inwestycji. Produkt może mieć inne opłaty, a część kosztów nie musi być przypisana do pojedynczej transakcji. Przy niewielkich kwotach relacja kosztów do wartości zakupu może nabierać szczególnego znaczenia, dlatego pełne omówienie tego problemu pozostaje w osobnym materiale o inwestowaniu małych kwot.

Krok 7: Wykonaj pierwszą świadomą inwestycję

Pierwsza transakcja powinna być końcem przygotowania, a nie jego początkiem. Właśnie dlatego poradnik o tym, jak zacząć inwestować, nie powinien zaczynać się od instrukcji kliknięcia „Kup”. Jeśli chcesz zacząć inwestować świadomie, przed zatwierdzeniem zakupu powinieneś umieć własnymi słowami wyjaśnić, co kupujesz, po co to kupujesz i jakie najważniejsze ryzyka oraz koszty się z tym wiążą.

KNF zaleca, aby nie lokować pieniędzy w produkty, których działania się nie rozumie, oraz aby przed decyzją zapoznać się z informacjami o charakterze inwestycji, ryzyku i kosztach.

Przed zatwierdzeniem transakcji sprawdź:

1. Produkt: czy wiem, co kupuję i od czego zależy jego wartość?
2. Cel: czy zakup nadal odpowiada moim celom inwestycyjnym?
3. Horyzont: czy mogę pozostawić środki zainwestowane przez zaplanowany okres?
4. Ryzyko: czy rozumiem ryzyko straty i możliwe konsekwencje?
5. Kwotę: czy budżet i rezerwa finansowa pozostaną nienaruszone?
6. Koszty: czy znam opłaty dotyczące produktu, usługi i transakcji?
7. Dostawcę: czy wiem, z jakim podmiotem zawieram transakcję i zweryfikowałem podstawowe informacje?
8. Dyspozycję: czy kwota, liczba jednostek lub instrumentów, waluta i pozostałe parametry zgadzają się z moją decyzją?

Jeżeli przy którymś punkcie odpowiedź brzmi „nie wiem”, potraktuj to jako sygnał do powrotu do wcześniejszego kroku. Świadome decyzje inwestycyjne wymagają informacji, a nie pośpiechu. Nie musisz uzupełniać brakującej wiedzy zakupem.

Pierwsza inwestycja nie musi być próbą maksymalizacji stopy zwrotu. Ważniejsze jest przejście procesu bez pomijania kryteriów tylko dlatego, że rynek, reklama albo ktoś w internecie wskazuje konkretny produkt.

Regularne inwestowanie pomaga w budowaniu kapitału. Nie oznacza to jednak gwarancji dodatniej stopy zwrotu. Regularność zwiększa sumę systematycznie wpłacanych środków, natomiast wynik zależy od wybranych inwestycji, kosztów i sytuacji rynkowej. Zobacz także materiały edukacyjne KNF „Wybieram fundusze”.

Świadoma decyzja nie usuwa ryzyka straty. Różnica polega na tym, że wiesz, dlaczego wybrałeś dane rozwiązanie, jakie warunki miało spełniać i co wymaga ponownej oceny, jeżeli zmieni się Twoja sytuacja.